EHRM mengt zich in #metoo. “Fuck you rapist basterd” is een feitelijke beschuldiging en niet toegestaan!

Ook bekende mensen mogen niet voor verkrachter uitgemaakt worden.

In de #metoo-discussie regent het beschuldigingen. Veel (mannelijke) celebrities zouden zich schuldig hebben gemaakt aan ongewenste intimiteiten, variërend van handen op benen tot volledige verkrachtingen. De algemene tendens is dat zo’n beschuldigingen toegestaan zijn omdat zij onderdeel is van het publieke debat. In november deed het EHRM een uitspraak  in een kwestie uit 2014, waaruit blijkt dat ook in zo’n publiek debat niet alles gezegd mag worden. Feitelijke beschuldigingen moeten namelijk bewezen worden, ook in een publiek debat.

De kwestie is eigenlijk een voorloper van de #metoo discussie. Een bekende IJslandse vlogger wordt in 2014 beschuldigd van een verkrachting, die hij samen met zijn vriendin in 2011 zou hebben gepleegd. Ook een tweede vrouw doet eenzelfde aangifte, alleen niet van verkrachting, maar van aanranding.

Uiteraard pikt de media deze aangiftes uitgebreid op. Ook omdat de vlogger in het verleden vaak vrouwonvriendelijke blogs plaatste. Dan is zo’n aangifte natuurlijk koren op de molen.

De politie onderzoekt de zaak en komt al vrij snel tot de conclusie dat er onvoldoende bewijs is. Daarom worden beide kwesties al snel geseponeerd.

Na het sepot gaf de vlogger een uitgebreid kranteninterview, waarin hij bijzonder kritisch was over de valse beschuldigingen. Die beschuldigingen zouden onderdeel zijn van een lastercampagne. Met name is de vlogger kritisch over de manier waarop de media over de aangiftes heeft bericht.

Dat schoot bij in ieder geval één internetgebruiker in het verkeerde keelgat. Die plaatste een bewerkte foto van de vlogger met daarbij de tekst “fuck you rapist bastard” op Instagram.

Dit verhaal klinkt bekend zoals #metoo en #metoo

Deze kwestie gaat met name over de vraag of zo’n ernstige beschuldiging zonder bewijs geuit mag worden in een publiek debat. Dat is natuurlijk wel relevant in de hele #metoo discussie, waar het beschuldigingen regent.

 

Het publieke debat en bekende personen.

Als het schaap geschoren wordt moet het stil zitten, is een gouden regel in de PR. Wanneer een bekend persoon wordt beschuldigd van seksueel misbruik levert dat al snel een publieke discussie op. Dat is ook een van de nadelen van bekend zijn; je hele privéleven ligt op straat. De beste oplossing is vaak wachten tot de storm overwaait. Alle aandacht die je zelf geeft leidt immers tot meer aandacht.

De vlogger in kwestie overtreedt deze gouden regel. Hij kiest er zelf voor om in de krant te reageren op het sepot en zich daarin kritisch uit te laten over de meisjes die aangifte hebben gedaan en de rol van de media. Dat is natuurlijk olie op het vuur gooien. Door die reactie wakkert hij zelf het publieke debat aan en kan hij ook een felle reactie daarop verwachten.

Het is vaste jurisprudentie van het EHRM dat het publieke debat vrij gevoerd moet kunnen worden en dat daarbinnen dus ook veel ruimte is voor vrijheid van meningsuiting. Dat is met name relevant wanneer privé onderwerpen besproken worden. Bijvoorbeeld het seksleven van een prins is over het algemeen privé. Dat kan anders zijn wanneer daarover een publiek debat ontstaat, bijvoorbeeld als er buitenechtelijke kinderen in het spel zijn.Ook in het publieke debat is niet alles toegestaan. Zo is het niet toegestaan een ander onterecht te beschuldigen.

 

Onterechte beschuldigingen: “fuck you rapist bastard”

Zo op het eerste gezicht lijkt de zin “fuck you rapist bastard” een keiharde beschuldiging van verkrachting. Wie echter wat zorgvuldiger kijkt ziet dat het toch niet zo eenvoudig is.

Het EHRM maakt namelijk onderscheid tussen feitelijke beschuldigingen en waardeoordelen. Een feitelijke beschuldiging kan en moet worden bewezen, bijvoorbeeld “Mark is een moordenaar”. Een waardeoordeel kan niet worden bewezen: “Ik vind Mark een oplichter”. Wie dus een feitelijke beschuldiging doet zal die ook moeten kunnen bewijzen. Een waardeoordeel geniet meer bescherming onder het recht op vrijheid van meningsuiting, omdat dit terug grijpt naar de kern daarvan, het uiten van een mening. Dat wil niet zeggen dat men zomaar een waardeoordeel mag geven, er moet altijd enige feitelijke basis zijn.

In dat licht bezien zou “fuck you rapist bastard” inderdaad op zichzelf een een feitelijke beschuldiging zijn. De blogger wordt immers door de uiting beschuldigd van “verkrachting” en verkrachting kan gewoon bewezen worden.

Zo’n uiting moet echter bekeken worden in de context waarin die geplaatst is. Daarbij moeten dus alle omstandigheden meegewogen worden, ook het debat waarin die opmerking geplaatst is. Dan kan het woord “rapist” ook als een scheldwoord gezien worden en niet als een feitelijke beschuldiging. Net zoals dat de schrijver met het woord “bastard” niet wilde suggereren dat de vader van de blogger een schuinsmarcheerder was.

Het onderscheid tussen waardeoordelen en feitelijke beschuldigingen is vaak aan de orde in procedures. In veel gevallen worden uitingen dan als waardeoordeel aangemerkt en om die reden getolereerd. Dat verklaart onder meer waarom Geenstijl Francisco van Jole kan beschuldigen van aanranding.

EHRM: “rapist” is een feitelijke beschuldiging

Dat dit onderscheid ingewikkeld ligt blijkt ook uit de uitspraak van de Ijslandse Hoge Raad. Die vindt namelijk dat sprake is van een waardeoordeel en dat de uiting daarom geoorloofd was.

Het EHRM is echter een andere mening toegedaan. Volgens het EHRM is een beschuldiging van een ernstig misdrijf in beginsel een feitelijke beschuldiging maar kan, vanwege de context sprake zijn van een waardeoordeel:

“At the outset, the Court notes that the term “rapist” is objective and factual in nature. It directly refers to a person who has committed the act of rape, which is criminalised under the Icelandic Penal Code (see paragraph 18 above). The veracity of an allegation of rape can therefore be proven. It follows that, viewed on its face, the statement “Fuck you rapist bastard” included a statement of fact as it clearly assigns the status of “rapist” to the person who is the subject of the statement. Although the Court does not exclude the possibility that an objective statement of fact, such as the one impugned in the present case, can, contextually, be classified as a value judgment the contextual elements justifying such a conclusion must be convincing in the light of the objective and factual nature of the term “rapist” taken at face value.”

Volgens het EHRM is zo’n term dus naar haar aard objectief. De term kan wel door de context een waardeoordeel worden, maar daarvoor moeten dan overtuigende redenen zijn.

In dit geval oordeelt het EHRM dat die overtuigende redenen er niet zijn en dat de beschuldiging dus feitelijk is. Om die reden kan de beschuldiging niet door de beugel.

 

De gevolgen van dit oordeel

Het EHRM mengt zich (onbewust) stevig in de #metoo discussie en wat daarin toelaatbaar is.

Van oudsher laat het EHRM de beoordeling van de feiten over aan de nationale rechtbanken, tenzij blijkt dat de nationale rechtbank de plank echt heeft misgeslagen. Zo zal de Ijslandse Hoge Raad dus uiteindelijk mogen besluiten of sprake is van een waardeoordeel, tenzij dat oordeel echt onredelijk tot stand is gekomen.

Dit keer grijpt het EHRM in, overigens zonder te motiveren waarom. Dat is op het eerste gezicht vreemd omdat het oordeel van de nationale rechter niet apert onredelijk overkomt. Het is wél een ander oordeel dan het EHRM, maar dat maakt het niet onredelijk.

Met de uitspraak laat het EHRM dus zien dat ernstige beschuldigingen naar hun aard feitelijk zijn en er daarom voldoende bewijs moet zijn. Het EHRM is bovendien niet bang in te grijpen als de nationale rechter daar anders over denkt.

De conclusie van het EHRM is dan ook duidelijk.

In short, Article 8 of the Convention must be interpreted to mean that persons, even disputed public persons that have instigated a heated debate due to their behaviour and public comments, do not have to tolerate being publicly accused of violent criminal acts without such statements being supported by facts.”

 

2017-12-22T10:01:06+00:00

About the Author:

Leave A Comment